6. Venko Andonovski

 venko andonovski

Венко Андоновски

Venko Andonovski (Kumanovo, 1964) redovni je profesor hrvatske i makedonske književnosti na skopskom Sveučilištu Sv. Ćirila i Metoda, Filološki fakultet „Blaže Koneski“. Diplomirao je na zagrebačkom Filozofskom fakltetu kroatistiku, piše romane, drame, pjesme, eseje, kritičar je i književni teoretičar. Član je makedonskog PEN centra, dobio je nagrada „Racinovo priznanje“, „Roman godine“ i „Balkanika“. Romani „Pupak svijeta“ i „Vještica“ uspješnice su u Makedoniji, a 2011. Borislav Pavlovski preveo je na hrvatski roman „Pupak svijeta“, a  dogovara se i prijevod uspješnice „Vještica“.

Poznatija su mu djela i Nježno srce barbara (1986), Adska mašina (1993), Freske i groteske (1993), Abeceda neposlušnih (1994), Pobuna u domu staraca (1994), Slavenski kovčeg (1998), Pupak svijeta (2000), Kandid u zemlji čudesa (2000), Crne lutkice (2001), Vještica (2006).

 

 

ВЕШТИЦА

(Роман во сурова состојба или: тетратката на еден писател)

Култура, 2005

***Предупредување: не е за лица под онолку години колку што се потребни за да се сфати смислата на огнот и ракувањето со него

Во Европа, од 10. до 18 век изгорени се на клада меѓу четвртина и половина милион жени, под обвинение дека се вештерки и дека склучиле сојуз со ѓаволот, односно дека комуницирале сексуално со него. Станува збор за еден од најголемите геноциди во историјата на човештвото до сега: геноцид на машкиот врз женскиот род, за што ретко кој сака да зборува дури и денес. За овој злостор во библиотеките постои само скромна номенклатура на инаку богатата библиографија, под симптоматичната правна формулација: импотентио еx малефицио…

И гледа таа: црни чевли во бавен ритам полека наближуваат кон нејзиното лице. Затреперува, легната на стомакот и со брадичето припиена на подот. Врвот од десниот чевел ѝ го допира носето. Замижува. Човекот чиј ѕвонлив глас го слушаше до пред малку клекнува под штицата на која некогаш се ставале вреќите со брашно. „Боже, можно ли е да се вљубиш во гласот на својот џелат?” си мисли улаво во злокобен, на предавство и поплена склон час. „Можно ли е во глас да се вљубиш, и дали гласот е човекот, и дали уште – смртта не е само глас, неговиот глас, ѕвонлив глас облечен во црни чевли?”, си мисли таа милострасна улавица, на љубов си мисли во престмртен и зол час. И потем го крева погледот, за да го види она што не се гледа, оти нема лика: гласот.

Погледите им се судираат ко копје и штит.

Гледа таа: човек, духовник ама силен телесно, со зелени очи како море од искони, убав, со брада посрмена, четириесетгодишен негде, со благи црти на лицето, а лицето е мапа на закопаното богатство во телото, душата: блага, учена и истрадана, мапа со благи падинки, долинки и зрели сончеви винороди со бразди и мудри, мирни, спокојни реки кои некогаш биле брзи и немирни поточиња.

Гледа тој: девојка убава како буква, млада, дваесет и четири, петгодишна ли едвај, со страсно тело на жена, црвенокоса и кадрава, понижена, парталава, но убава како чиста квинта од бел прозрачен псалм, со очи од вжарен древен јаглен сотворени и ширум отворени, со триаголно развлечено усте во кое смрзнал глувонем крик и со зашилено брадиче. Како свиено, исплашено, претепано животно дише испрекинато во претсмртен страв и гледа во него.

Но за сето тоа време додека се слушуваше тоа, Папа и Јована воопшто и не мислеа на романот. Него го гледаа како нешто што останало зад прагот, откако ја минаа онаа врата на смртта и љубовта. Тие, едноставно, веќе не гледаа на земјата: нивниот телескоп беше постојано свртен кон небесните нешта. Кога не гледаа ѕвезди, лежеа на една ливада на Скопска Црна Гора која ја викаа „покривот на светот” и гледаа со часови како поминуваат облаци.

(…)

Во Скопје стана мода јаболката да се сечат одопаку: не надолжно, туку попречно. Така секојдневно се раѓаа нови ѕвезди на земјата и нови љубовни парови кои сè почесто се состануваа во природа, крај воденички и на висорамнини. Еден колумнист кој постојано пишуваше за Скопје и неговата изгубена душа, напиша дека се вратила пасторалната димензија на љубовта кај младите скопјани и дека тоа го прави градот топол и пријатен: го претвора „од социофугален во социопетален простор”.

Најубавото нешто се случи сепак со русокосата. Замина на преглед кај гинекологот што сите на подбишега го викаа „Терзија”. Добиваше некаква хормонална терапија, но почна да добива и писма во поштенското сандаче. Анонимни, љубовни и авантуристички, во кои ѝ се даваа чудни задачи: на пример, да помине во точно определено време на точно определено место во градот, и доколку ѝ се допаѓаат писмата и сака уште да ги добива, случајно да испушти шамиче, кое другиот ден ќе ѝ биде вратено во поштенското сандаче. Секојдневно, и по жица и безжично ѝ реферираше на Црвенокосата што ѝ се случува. Најупотребуван збор во тие извештаи од дописната школа на љубовта и страста беше: „Леле”. Таа авантура уште не е завршена, затоа што русокосата се наоѓа во страшна дилема: Терзијата ѝ се допаѓа, речиси е вљубена во него (знае дека и таа нему му се допаѓа), но не смее да го повлече првиот чекор заради оној анонимниот кој ѝ испраќа писма: ѝ изгледа дека во тој случај ќе го изневери. Од друга страна, вели дека е невозможно, таа, бедница, да има право да се надева дека пишувачот на писмата и Терзијата се една иста личност, и дека тоа само Благиот Бог може така да го нареди; ако сепак е така, ако имплицитниот и реалниот љубовник се сепак една иста личност, тогаш ќе чека тој прв да се открие, оти ако таа го нападне, тогаш тој за неа може да помисли дека е „лесна женска” на која ништо не ѝ значат тие љубовни писма, оти еве, иако редовно ги добива, сепак го напаѓа својот гинеколог!

Во секој случај, мажите во Скопје научија добра лекција: дека најкршливата работа на светот треба добро да се чува. И уште нешто: дека многу малку треба секој да ја најде својата прашинка среќа. Дека многу малку треба од секој ден да се сочини – убав ребус. И дека треба да се одлага решението колку што е можно подолго.

Во тоа одлагање е вистинското задоволство, светлината на скриената ѕвезда во јаболкото.

***

Ете, сè е тука, читателу мој, читателке.

Ова е роман во сурова состојба. Незготвен. Всушност, ова е само рецепт за роман. Рецепт за преповедање, талент што (така велат роднините) сум го наследил од Слоботка, красотицата од Штип.

Врз рецептот сум наслагал состојки, продукти без ред, некои дури и неотпакувани: крваво месо, егзотични афродизијачки зачини, зеленчук, рузмарин, босилек, алоја, нане, цимет, разни други мириси, дури и многу олово има, оти на хартијата стои отпечатено името на месарницата од која е купено месото, многу романтичен кромид што ги насолзува очите, босилек и смил против нечестивиот (добри се и за варење) и што ли уште не. И оган има, за фламбираwе. И две тенxериwа дури: едното за едното, другото за другото јадење. Тие две се спојуваат како сос и цврста храна. Можат и едно без друго, ама заедно се подобри.

Се е тука, само нема роман. Се е некако двокомпонентно, како и џаволот да замешал прсти во сето ова, како да нема само еден газда овде! Романот никогаш и нема да го напишам. Кога подобро ќе размислам, роман и не се пишува. Можеби роман само се запишува. Сè е тука, а нема ништо. И животот е таков: сè ти е пред нос, и состојките, и рецептот, ама сам ќе си зготвиш. Сè е тука, и јас знам дека и романот е тука, само треба да се отфрли ненужното, хартиената обвивка, ципата од месото, најнежните влакненца од морковот, шушкавата слама во која се крие јатката на кромидот. Се е тука ама недостига животот.

Од утре ќе почнам да го допирам светот. Да ја пишувам мојата приказна од мириси, звуци, бои и допири, не од Гутенберговски слова. Конечно, ќе соберам сила и ќе ѝ се јавам на Црвенокосата. Сам ќе отидам, да ѝ ја потпишам книгата и да пробам да ѝ објаснам дека, без да знае, ми помогна.

Да напишам нов роман, а можеби и нов живот. Оти време е да ја отворам Вратата и да го пречекорам Прагот. Да скокнам од кориците на книгите во светот.

Venko Andonovski (Kumanovo, 1964.)

Venko Andonovski (Kumanovo, 1964) redovni je profesor hrvatske i makedonske književnosti na skopskom Sveučilištu Sv. Ćirila i Metoda, Filološki fakultet „Blaže Koneski“. Diplomirao je na zagrebačkom Filozofskom fakltetu kroatistiku, piše romane, drame, pjesme, eseje, kritičar je i književni teoretičar. Član je makedonskog PEN centra, dobio je nagrada „Racinovo priznanje“, „Roman godine“ i „Balkanika“. Romani „Pupak svijeta“ i „Vještica“ uspješnice su u Makedoniji, a 2011. Borislav Pavlovski preveo je na hrvatski roman „Pupak svijeta“, a  dogovara se i prijevod uspješnice „Vještica“.

Poznatija su mu djela i Nježno srce barbara (1986), Adska mašina (1993), Freske i groteske (1993), Abeceda neposlušnih (1994), Pobuna u domu staraca (1994), Slavenski kovčeg (1998), Pupak svijeta (2000), Kandid u zemlji čudesa (2000), Crne lutkice (2001), Vještica (2006).

 

 

 

 

VJEŠTICA

 

(Roman s okrutnim sastojcima ili: tetralogija jednog pisca)

Kultura, 2005.

***Upozorenje: nije za osobe s manje godina od onoliko koliko je nužno da se shvati smisao ognja i smisao rukovanja s njime.

U Europi je, od 10. do 18. stoljeća spaljeno, nagađa se, između četvrt milijuna i milijun žena, pod optužbama da su vještice i da su sklopile savez s vragom, odnosno da su s njim seksualno općile. Riječ je o jednom od najvećih genocida u ljudskoj povijesti do sada: o genocidu muškog nad ženskim rodom, o čemu malo tko voli govoriti i danas. O ovom zločinu postoje u knjižnicama samo skromne reference bogate bibliografije, pod simptomatičnom pravnom formulacijom: impotentio ex maleficio…

(…)

I gleda ona: crne cipele ujednačenim se ritmom polako približuju njenu licu. Zatreperi, leži na trbuhu bradom pripijena uz pod. Vrh desne cipele dodiruje joj nos. Zažmiri. Čovjek, čiji je zvonak glas slušala do maločas, klekne pod klupu na koju se nekoć stavljahu vreće s brašnom.

„Bože, je li moguće da se zaljubiš u glas svoga krvnika?“, misli si ludo u zlokoban, izdajstvu i pljački sklon čas. „Je li moguće u glas da se zaljubiš, i je li glas čovjek, ili još – samo smrt nije samo glas, njegov glas, zavodljiv glas obilježen crnim cipelama?“, misli si ta sladostrasna ludica, na ljubav si misli u smrtnom i zlom trenutku. I potom pogledom krene, da vidi ono što se ne gleda, ono što nema lika: glas.

Pogledi im se sudariše kao koplje i štit.

Gleda ona: čovjek, duhovnik ali tjelesno golem, zelenih očiju kao more istočno, lijep, s bradom srebrom prošaranom, četrdesetogodišnjak, otprilike, blagih crta lica, a lice je mapa zakopana blaga u tijelu, duša: blaga, učena i iskusna, mapa s blagim padinama, dolinama i zrelim sunčanim vinogradima s obrazima i mudrim, mirnim, spokojnim rijekama koje nekoć bjehu brzi i nemirni potočići.

Gleda on: djevojka lijepa kao slovo, mlada, dvadeset i četiri, pet  jedva, sa stranim tijelom žene, crvenokose i rusave, ponižene, orobljene, no lijepe  kao čista knjiga bijelog, prozračnog psalma, očiju užarenog ugljevlja, zatvorenih i širom rastvorenih, u trokut razvučenih usana u kojima se smrznuo gluhonijem krik i šiljate bradice. Kako savijeno, uplašeno, prebijeno živahno diše isprekidano u smrtnoj stravi i gleda u njega.

(…)

No za sve to vrijeme, dok se to događalo, Papa i Jovana uopće ne mišljahu na roman. Nego ga gleda kao nešto što je ostalo pred pragom, otkako je prošla kroz ona vrata ljubavi i smrti. Oni, jednostavno, više ne gledaju na zemlju: život bješe teleskop postojano okrenut prema nečem nebeskom. Kad gledahu zvijezde, ležahu na jednoj livadi na skopskoj Crnoj Gori koja se zove „pokrov svijeta“ i gledahu satima kako teku oblaci.

U Skopju se stade moja jabuka prisjećati od početka: ne nadugo, nego prečicom. Tako se svakodnevno rađaju nove zvijezde na zemlji i novi ljubavni parovi koji se često sastaju u prirodi, kraj vodenica i na visoravnima. Jedan kolumnist koji redovno pisaše za Skopje i njegovu izgubljenu dušu, napisa kako se vratila pastoralna dimenzija ljubavi mladih Ѕkopljanaca i da je to pravi grad, topao i prijateljski: i pretvara ga „od sociocentrifugalnog u sociocentripetalan prostor“.

Najljepše se, ipak, dogodi crvenokosoj. Pođe na pregled ginekologu kojeg svi podrugljivo zovu „Terzija“ („Krojač“). Dobijala je hormonalnu terapiju, no počela je dobijati i pisma u poštanski sandučić. Anonimna, ljubavna i pustolovna, u kojima joj se davahu čudne zadaće: primjerice, da dođe u točno određeno vrijeme na točno određeno mjesto u gradu, i ako joj se sviđaju pisma i želi ih i dalje dobijati, neka slučajno ispusti narukvicu, koja će joj sutradan biti vraćena u poštanski sandučić. Svakodnevno, žicom i bežično govoraše Crvenokosa što joj se događa. Najkorištenija riječ u tim izvještajima dopisne škole ljubavi i strasti bješe: „Lele“. Ta pustolovina još nije završena, zato što rusokosa bijaše u strašnoj dilemi: Terzija joj se sviđao, rekli bismo bila je zaljubljena u njega (znala je da se i ona njemu sviđa), no ne smije  povući prvi potez zbog onog anonimnog koji joj šalje pisma: i osjeća da će ga u tom slučaju iznevjeriti. S druge strane, kaže da je nemoguća, ona, bijednica, da ima pravo nadati se da je pismopisac i Terzija jedna te ista osoba, i da sam Dragi Bog može to tako urediti; ako je ipak tako, ako su  implicitni i stvarni ljubavnik jedna osoba, e u tom će slučaju čekati da se on prvi otkrije, jer ako ga ona napadne, on može za nju pomisliti kako je „laka žena“ kojoj ništa ne znače ta ljubavna pisma, i tako, iako ih redovno dobija, ipak napada svoga ginekologa!

U svakom slučaju, skopski muževi naučiše dobru lekciju: da se najkrhkija stvarčica na svijetu dobro mora čuvati. I još nešto: da jako malo treba svakome da nađe svoje zrnce sreće. Da jako malo treba od svakog dana da sa sačini – lijep rebus. I da treba da se odlaže rješenje što je duže moguće.

          U tom odlaganju istinsko je zadovoljstvo, svjetlost skrivene zvijezde u jabuci.

***Evo, sve je tu, čitatelju moj, čitateljice.

Ovo je roman s okrutnim sastojcima. Nekuhan. U biti, ovo je samo recept za roman. Recept za pripovijedanje, dar što sam ga (tako kažu roditelji) naslijedio od Slobotke, štipske ljepotice.

Uz recept naslagao sam satojke, produkte bez reda, neki su, čak, i neraspakirani: krvavo meso, egzotični afrodizijački začini, zelenjava, ružmarin, bosiljak, aloa, menta, cimet, razni drugi mirisi, čak i olova ima puno, njime je na papiru otisnuto ime mesarice kod koje je meso kupljeno, vrlo romantičan luk koji rasuzi oči, bosiljak i smilje protiv nečastivog (dobri su i za kuhanje), i što još sve ne. I vatre ima, za flambiranje. I dvije posude čak: jedna za jedno, druga za drugo jelo. Ta se dva jela spajaju kao umak i čvrsta hrana. Mogu jedno bez drugog, ali zajedno su najbolji.

Sve je tu, samo romana nema. Sve je nekako dvokomponentno, kao da je i vrag umiješao svoje prste u sve to, kao da nema samo jednoga gazde ovdje! Nikad roman i napisati neću. Ako dobro razmislim, roman se i ne piše. Moguće je da se roman samo zapisuje. Sve je tu, no ničeg nema. I život je takav: sve ti je pred nosom, a i sastojci, i recepti, ali sam ćeš zgotoviti. Sve je tu, i ja znam da je i roman ovdje, samo treba da se odreže ono što nije nužno, papirnati omot, salo od mesa, najnježnija vlakna od  mrkve, šuškava slama u kojojoj se krije glavica luka. Sve je tu, ali ne sustiže život.

O sutra ću početi hrliti u svijet, početi pisati svoju priču od mirisa, zvukova, boja i dodira, ne od Gutenbergovih slova.

Naposljetku, skupit ću snagu i javit ću se Crvenokosoj. Sam ću otići i potpisati joj knjigu i pokušat ću joj objasniti da mi je, iako ne znajući, pomogla.

Da napišem nov roman, a možda i nov život. Sad je trenutak da otvorim Vrata i da prekoračim Prag. Da skoknem iz korica knjiga u svijet.

 

Preveo Želimir Ciglar

Venko Andonovski  Pupak svijeta

 

ПРЕДГОВОР НА ПРИРЕДУВАЧОТ

Да расчистиме уште на почетокот (сметководител сум и сакам чисти сметки): ова издание го давам на увид и го издавам на свет само поради брат ми. Односно, поради куферот-ковчеже на брат ми, што ми го врачија пет минути пред да ми го испорачаат телото во лимен сандак. И бидејќи сандакот со телото на брат ми беше херметички затворен, а куферот се држеше само на една ортома, го отворив куферот. Од него испаднаа: жолта четкичка за заби; неколку неупотребени кондоми марка „Латекс” со мирис на цимет; табакера со три „Житанс” без филтер; едно неупотребено чибуче „Никотеа стоп”; една специјално завиткана пура „Капетан Едвардс”; две рала гаќи, едните валкани; една запалка „Zippo”, подарок од татко ми, пред стариот да се откаже од него поради циркусот; две мои писма до него во кои го молам да се врати дома и да се откаже од опасните циркуски точки; едно ласцивно љубовно писмо од Украинката – уметник на трапез, Ина Коленина; фотографија на брат ми со Ина и сестра ѝ, Светлана Коленина; еден негов дневник (црна, маслосана тетратка накапана со црно вино) и неколку книги, чии автори и наслови мене, како на сметководител, не ми значат ништо, и кои токму поради тоа ги наведувам таксативно, за да се види што го одведе брат ми во смрт: „Луѓе, јазици, писма” од Ребека Рубинштајн; „Панонски легенди”, од непознат автор; „Азбука за непослушните” од некој Венко Андоновски; „Духовна градина”, од отец Мелентиј Хиландарецот, „Knjiga o knjizi, historija pisama, materijala i instrumenata za pisanje” од Звонимир Кулунџиќ (Хрват); „Теорија за убавото во средниот век” од Росарио Асунто (Италијанец) и Светото Писмо, македонско издание, што веднаш се отвори на страницата 830, односно кај „Песната над песните”. Тоа беше сѐ што излезе, а во двојното дно на куферот, два дена подоцна, додека се подготвуваше церемонијата на закопот и се чекаше да пристигнат од Европа другарите на брат ми од циркусот, го пронајдов најважното, она што всушност пресуди да се решам на еден ваков безумен чекор – објавување на заоставнината на брат ми: стотина и триесет странички текст отчукан на машина, на полужолти листови, со наслов: „Папокот на светот”, а под него, со мали букви: „роман”.

Значи, „романот” е она што ме принуди да станам приредувач на ова издание, иако јас не знам ништо друго освен да пишувам сметки. Ме наговорија на тоа и издавачот „Зумпрес”, кој двапати безуспешно конкурираше пред Министерството за култура, за добивање подршка; ме поттикнуваше и големата, неостварена љубов на брат ми, госпоѓата Луција Земанек, со која тој го минал фаталниот ден пред несреќниот случај. Таа, впрочем, сведочеше на судот и таму испорача текст од шеснаесетина странички во кои детално опиша што се случувало пред брат ми да настрада.

Така, ова издание (немам посреќен збор за ова што се печати) го содржи: „романот” на брат ми (сосема чудна и невообичаена повест за тоа како Константин филозоф, Кирил, братот на Методиј, (не?) го дешифрирал натписот на Соломоновата чаша во „Аја Софија” во Константинопол); дневникот на брат ми, за кој сметав дека се наоѓа во некаква тајна врска со романот за Константин Филозоф и дека можеби објаснува како и зошто настанал еден таков сосема неочекуван текст, како и сведочењето на Луција Земанек, за последните негови часови, односно за периодот од тајното напуштање на циркусот „Медрано” (во кој, исто така, избега тајно!) , преку враќањето во нашиот град (кога воопшто не ми се јавил!), па сѐ до средбата со госпоѓа Земанек и несреќната смрт.

Должен сум само уште да кажам дека постојано за текстот „Папокот на светот” го користам терминот „роман”, со наводници. Тоа го правам со чиста совест, оти по прочитувањето на тој текст, знаев дека тоа не е оригинална творба на брат ми, кој немаше којзнае каков литературен талент. Може дури да се каже, дека јас, во раните млади години, имав повеќе талент од него за литературни творби. Сомневањето дека тој е автор на тој „роман” (спорно е и дали тоа воопшто е роман!) кај мене сосема доби на тежина кога ги прочитав книгите кои испаднаа од неговиот куфер: произлезе дека тој, со сосема вешта компилација (и концентрација!) од тие речиси целосно есеистички книги кои таксативно ги набројав, и со едно искривување на „Песната над песните”, успеал да состави навистина потресен состав за Константин Кирил Филозоф. Како тоа му се случило – не  знам ни до ден денешен. Можеби тука замешале прсти некои талентирани писатели и уметници со кои сигурно се среќавал по своите белосветски циркуски патешествија. (За тоа можеби говори и податокот што меѓу визит-картичките се наоѓаа и една од Горан Стефановски, од Шведска, една од Јордан Плевнеш од Париз, една од Ханс Магнус Енценсбергер од Германија, една од Предраг Матвеевиќ од Рим и една од Соломон Маркус од Букурешт). Но, можеби и не е така: Ина Коленина, жената со која живееше во циркусот, по закопот ми говореше дека тој пишувал некој роман сосема сам, и дека за таа работа бил исмејуван во циркусот: таа не се сеќава дека некогаш некој му помагал, ниту пак дека разговарал со тие светски писатели на некоја друга тема освен – жени, карти и пиење. И се разбира, за тајната на концентрацијата при неговите вратоломни точки на трапез.

И само уште еден детаљ за ова чудно издание, произлезено од куферот на брат ми: една од книгите што испадна, а што не ја наведов таксативно во горниот попис, и до ден-денес ми создава проблем. Станува збор за „Шега” од Милан Кундера, македонско издание, со предговор на Луј Арагон. Не ми е јасно како се нашла во неговиот куфер, кога ни по пет пати прочитување не најдов ама никакви траги од нејзино влијание врз неговиот „роман”. Од сите други книги најдов по нешто, но од оваа – не. Најверојатно, ја позајмил случајно (нема екс-либрис, нема сигнатура од некоја библиотека, ниту посвета на неа), но не ја прочитал, ниту ја употребил за својот роман-компилација. Од тие причини, неа не ја наведов погоре. Но, таа ми послужи за нешто друго: бидејќи сме мала средина во која сѐ се коментира со јазикот на паланката, јас решив сите личности од дневникот на брат ми, како и од судското сведочење на Луција Земанек (па и неа самата) да ги преименувам со имиња земени од оваа книга. Не знам какви последици остава тоа по авторските права (белким нема Кундера мене, како сметководител, да ме тужи за позајмување имиња од неговата книга); всушност, сѐ во врска со ова издание е спорно, оти е спорно авторството. Како и да е, на тој начин и единствената книга која немала влијание врз „романот” на брат ми станува полезна за целото ова издание. Така, брат ми не е В., туку Јан Лудвик, госпоѓа Ж. станува Луција Земанек, и така со ред, сите.

Само за мене не најдов име во „Шега”. Затоа и се потпишувам како:

ЈАС

 

 

Превод од македонски Борислав Павловски

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Venko Andonovski, „Pupak svijeta“ (roman), preveo Borislav Pavlovski

 

PREDGOVOR PRIREĐIVAČA

                                                                                      

        Raščistimo još na početku (računovođa sam i želim čiste račune): ovo izdanje dajem na uvid i izdajem ga na svijet zbog svoga brata. Odnosno, zbog kofera-kovčežića svoga brata, što su mi ga uručili pet minuta prije isporuke tijela u limenom sanduku. I budući da je sanduk s bratovljevim tijelom bio hermetički zatvoren, a kofer svezan samo užetom, otvorio sam kofer. Iz njega poispadaše: žuta četkica za zube, nekoliko neupotrijebljenih kondoma marke Lateks s mirisom cimeta; tabakera s tri cigarete Gitannes bez filtera; jedan neupotrijebljeni cigaršpic Nikotea stop; jedna specijalno umotana cigara Kapetan Edwards, dva para gaća, od kojih su jedne bile prljave; jedan upaljač Zippo, očev dar, uručen mu prije nego li ga se stari odrekao zbog cirkusa; dva moja pisma u kojima ga molim da se vrati kući i napusti opasne cirkuske točke; jedno lascivno ljubavno pismo od Ukrajinke – umjetnice na trapezu, Ine Kolenine; bratova fotografija s Inom i njezinom sestrom, Svetlanom Koleninom; njegov dnevnik (crna, umašćena bilježnica umrljana crvenim vinom) i nekoliko knjiga, autora i naslova koji meni, kao računovođi, nisu značili ništa, i koje upravo zbog toga navodim taksativno, da bi se vidjelo što je to odvelo moga brata u smrt: Ljudi, jezici, pisma Rebecce Rubinstein; Panonske legende nepoznatog autora; Abeceda za neposlušne uglednoga i poštovanoga Venka Andonovskog; Duhovni vrt oca Melentija Hilendarskog; Knjiga o knjizi, historija pisama, materijala i instrumenata za pisanje Zvonimira Kulundžića; Mimologije. Put u Kratiliju Gerarda Genettea, Fonetika književnosti Branka Vuletića, Teorija o lijepom u srednjem vijeku Rosaria Assunta; i Sveto Pismo, makedonsko izdanje, što se odmah otvorilo na 830 stranici odnosno na „Pjesmi nad pjesmama“. Bilo je to sve što je poispadalo, dok sam u duplom dnu kofera, dva dana kasnije, za vrijeme pripremanja ceremonije ukopa i u očekivanju bratovih cirkuskih drugara iz Europe, pronašao najvažnije, ono što je doista presudilo u mojoj odluci na ovakav nerazuman korak – objavljivanje bratove ostavštine: šezdeset i pet stranica teksta napisanoga strojem na požutjelim listovima, i naslovljenoga: Pupak svijeta, pod kojim je malim slovima pisalo: „roman“.

Znači, „roman“ je ono što me primoralo postati priređivačem ovoga izdanja, iako ne znam pisati išta drugo osim računa. Nagovorio me na to i izdavač, koji se dvaput neuspješno natjecao na Ministarstvu kulture za dobivanje potpore; a poticala me je i velika, neostvarena bratova ljubav, gospođa Lucija Zemanek, s kojom je proveo fatalni dan prije nesretnoga slučaja. Ona je svjedočila na sudu, uostalom, a s toga svjedočenja ostao je tekst od tridesetak stranica u kojem je detaljno opisano što se dogodilo s mojim bratom prije nego je nastradao.

Tako, ovo izdanje (nemam prikladniju riječ za to što se tiska) sadržava: „roman“ moga brata (sasvim čudnu i neuobičajenu povijest o tomu kako Konstantin Filozof, Ćiril, Metodijev brat, (nije?) dešifrirao natpis na Salomonovoj čaši u crkvi „Aja Sofiji“ u Konstantinopolu); dnevnik moga brata, za koji sam smatrao da se nalazi u nekakvoj tajnoj svezi s romanom o Konstantinu Filozofu i možda objašnjava kako je i zašto nastao takav sasvim neočekivan tekst, kao i svjedočenje Lucije Zemanek, o posljednjim njegovim satima, odnosno o razdoblju od tajnoga napuštanja cirkusa Medrano (u koji je, isto tako, pobjegao tajno!), i povratka u naš grad (kad mi se uopće nije javio!), pa sve do susreta s gospođom Zemanek i te nesretne smrti.

Dužan sam još samo reći da za ovaj tekst, Pupak svijeta, stalno koristim termin „roman“, s navodnicima. To činim čiste savjesti jer sam nakon čitanja toga teksta spoznao da nije izvorno djelo moga brata zato što on nije posjedovao tko zna kakav književni talent. Može se čak reći, da sam ja, u ranoj mladosti, imao više talenta od njega za književna ostvarenja. Sumnja u to da je on autor toga „romana“ (a sporno je i pripada li to uopće u roman!) dobila je kod mene sasvim na težini kad sam pročitao knjige koje su poispadale iz njegovoga kofera: pokazalo se da je on, veoma vještom kompilacijom (i koncentracijom!) iz tih gotovo sasvim estetičkih knjiga, koje sam taksativno nabrojio, i nekakvim iskrivljavanjem „Pjesme nad pjesmama“, uspio sastaviti doista potresan sastavak o Konstantinu Ćirilu Filozofu. Možda su u to umiješali prste neki talentirani pisci i umjetnici s kojima se sigurno susretao na svojim bjelosvjetskim cirkuskim lutanjima. (Možda o tome govori i podatak što se među vizitkama nalazi i jedna od Gorana Stefanovskog iz Švedske, jedna od Jordana Plevneša iz Pariza, jedna od Hansa Magnusa Enzensbergera iz Njemačke, jedna od Predraga Matvejevića iz Rima i jedna od Solomona Markusa iz Bukurešta). No, možda i nije baš tako: Ina Kolenina, žena s kojom je živio u cirkusu, ispripovijedala mi je poslije ukopa da je pisao sasvim sam nekakav roman, i da su ga zbog toga posla ismijavali u cirkusu: ona se ne sjeća da mu je netko pomagao, niti da je razgovarao s tim svjetskim piscima o nekoj drugoj temi osim – o ženama, kartama i piću. I, razumije se, o tajni koncentracije pri njegovim vratolomnim točkama na trapezu.

I samo još jedan detalj o ovom čudnom izdanju, proizašlom iz kofera moga brata: jedna od knjiga što je ispala iz njega, a koju nisam naveo taksativno u gornjemu popisu, predstavlja mi do današnjega dana problem. Riječ je o Šali Milana Kundere, makedonskom izdanju, s predgovorom Louisa Aragona. Nije mi jasno kako se našla u njegovu koferu jer nisam pronašao ni poslije petoga čitanja ama baš ikakvih tragova njezina utjecaja na njegov „roman“. Pronašao sam iz svih drugih knjiga ponešto, ali iz ove – nisam. Najvjerojatnije ju je posudio slučajno (nema ex-libris, nema signaturu iz neke knjižnice, nema ni posvetu), ne pročitavši je a niti upotrijebivši za svoj roman-kompilaciju. Zbog navedenih razloga nisam je naveo u popisu. No, poslužila mi je za nešto drugo: budući da smo mala sredina u kojoj se sve komentira jezikom palanke, odlučio sam sve ličnosti iz dnevnika moga brata, kao i iz sudskoga svjedočenja Lucije Zemanek (pa i nju samu) preimenovati imenima preuzetima iz te knjige. Ne znam kakve posljedice ima ovakav postupak u odnosu na autorska prava (valjda me Kundera neće tužiti, kao računovođu, zbog posudbe imena iz njegove knjige); ustvari, sve u vezi s ovim izdanjem je sporno jer je sporno samo autorstvo. Ispada, na taj način, da jedina knjiga koja nije utjecala na „roman“ moga brata postaje korisna za ovo cijelo izdanje. Prema tome, moj brat nije V., nego Jan Ludvik, gospođa Ž. postaje Lucija Zemanek, i tako redom, svi.

Nisam pronašao za sebe ime u Šali. Zato se i potpisujem kao:

JA

Preveo prof. dr. Borislav Pavlovski

Odgovori

Popunite niže tražene podatke ili kliknite na neku od ikona za prijavu:

WordPress.com Logo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš WordPress.com račun. Odjava / Izmijeni )

Twitter picture

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Twitter račun. Odjava / Izmijeni )

Facebook slika

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Facebook račun. Odjava / Izmijeni )

Google+ photo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Google+ račun. Odjava / Izmijeni )

Spajanje na %s


%d bloggers like this: