Fran Mažuranić

Fran Mazuranic, velemajstor pjesme u prozi

Vladimir Fran Mažuranić (Novi Vinodolski, 26. III. 1859. – Berlin, 20. VII.  1928.) majstor je pjesme u prozi. Nemirna duha lutao je od Praga gdje je po očevoj želji učio tehniku i Moravske, gdje je samoinicijativno upisao husarsku vojnu školu, do Berlina gdje mu se, poslije nemirne vojničke karijere, prekinute 1900. zbog kršenja vojničke stega izgubio trag, osim za odabrane prijatelja. Bio je majstor pjesme u prozi, njegovi romani na njemačkom, objavljivani pod pseudonimom, još su nedovoljno istraženi. Djela su mu

„Lišće, Crtice Frana Mažuranića (1887., prijevod na njemački 1893.)

„Lišće i druga djela (izbor)“, u nakladi Društva hrvatskih književnika, 1916.

„Od zore do mraka“ (Matica hrvatska, 1927.)

„Od zore do mraka“ (Dopunjak izdanju Matice hrvatske), 1927. Vlado Padžić je godine 1997. u izdanju zagrebačke Alfe priredio „Lišće i „Mladost-Radost  (izbor)/Fran Mažuranić“.

Ulomak predgovora Istrazivalac zivota Zlatka Milkovića

Fran Mažuranić, Lišće

Lišće, pjesme u prozi

BUGARIN

Per aspera ad astra

S Vasiljem Minčovom drugovao sam u Zagrebu i u Pragu. Nada sve je ljubio svoju domovinu. Kad ga je pozvala na krvavu svadbu, on se je odazvao  –  –  –

U Srbiji ga ranilo u prsa. Rana zacijelila, ali on je ne preboli.

Pobolijevaše. Ginuo je sve više te više,  –  napokon je morao leći, da više ne ustane.

Često sam bio s ostalimi dugovi uz njega. Liječnik nam reče, da mu nije pomoći. Siromah Vasilije nije toga ni slutio. Bio je pun nade do zadnjega trenutka.

Kako je oduševljeno govorio o svojoj domovini!  Koli lijep san je snivao o njezinoj budućnosti!  Kakove osnove je snovao, –  kad ozdravi!  –  –  –

Baš su Rusi prelazili preko Balkana. Bugari su se dizali. I moj Vasilj htio je na Balkan.  “Moram ozdraviti”, reče, –  “svoj život sam dužan domovini”. Bio je pripravan žrtvu obnoviti  –  –  –

Pobratime! Jesi li sretan za zvijezdami?

Iz zemlje krvlju natopljene niklo stablo  s l o b o d e.  Pod njezinom sjenom ti se drugovi odmaraju i za dalnji posao krijepe.

Jesi li zadovoljan?  Bugarska je slobodna.  Bugarska će se i sjediniti i biti će svoja …

A što ću ti ja moći javiti o svojoj domovini, ako se još kada sastanemo?

БУГАРИН

Per aspera ad astra

Со Васил Минчов се дружев во Загреб и во Прага. И  покрај  сè,  ја сакаше својата земја. Кога го повика на крвавата свадба, тој се јави на должност. –  –

Во Србија го ранија во градите. Раната зарасна,  но тој не можеше да ја преболи.

Се разболуваше. Тонеше сè повеќе и повеќе – и најпосле, мораше да легне во кревет и да не стане повеќе.

Многу често,  со останатите пријатели,  бев крај него.  Докторот ни рече дека за него нема помош. Сиромав Васил,  ништо не претчувствуваше.  Имаше многу надежи за иднината,  сè до последниот момент.

Колку одушевено зборуваше за својата татковина!  Колку убави соништа имаше за нејзината иднина! Какви соништа сонуваше  –  само да оздрави!

Русите веќе доаѓаа на Балканот.  Бугарите си одеа.  И мојот Васил сакаше да оди на Балканот. „Морам да оздравам“  – рече,  „својот живот и го должам на мојата татковина“. Беше подготвен поветорно да се жртвува. –  –  –

Побратиме!   дали си среќен со ѕвездите?

Од земјата, натопена со крв, изникна стебло на слободата.  Под  нејзината сенка се одмораа другарите и разговараа за идните работи.

Дали си задоволен? Бугарија е слободна. Бугарија ќе се соедини и ќе биде самостојна…

А што ќе можам јас да ти кажам за мојата татковина, ако се сретнеме некогаш?

Певод Климентина Маркоска, друга година кроатистика Б, 2010.

PJEVAČICA

In v gradu lepa hišna bila.

Prešern.

Konj me je udario,moram ležati. Proći će više dana dok ozdravim. Poginuti ću od dosade  –  –  Zijevam . –  – “Da sam bar oženjen!” Zijevam iznovice.

Tad čujem iz kuhinje pjesmu. Slušam.

Gospodareva kuhinja se tiče moje spavaonice, te čujem skoro sve  što se unutra događa.Toga glasa još nisam čuo,  –  Bit će valjda nova sluškinja.

Slušam. Pjeva slovenske narodne pjesmice, –  biti će valjda nova sluškinja istom iz sela došla. Pjeva tužne, mile pjesmice. Kako sladko se sluša!

Glas joj  je čist kano srebro, a mekan kano prvi poljubac.

Ne znam ni sam zašto si tu djevojku tako krasnom mislim.Taj glas može samo iz vrućeg srca izvirati. Samo krasna usta mogu tako slatko pjevati. Samo nevina duša može tako nježne pjesmice izbirati…

Tako slušah više dana.

Pjev njezin bijaše često sličan cvilu male ptičice, –  valjda se sjeća svojega doma, svoje majke…

Iza kratkog vremena umukne. Mjesto pjevanja čuh, pod večer, iz kuhinje zveketanje sablje i smijeh…

–  –  –

Pak je opet pjevala. Ali što?

“Du hast Diamanten und Perlen” –

To vam pjeva cijeli dan! Sad glasno; sad po tiho; sad brzo, sad lagano, sad tužno,  sad strastveno, –  kako joj se kada duša talasa, al uvijek i uvijek  “Du hast  –“

To ju je valjda naučio njezin dragi, –  onaj sabljom zveketajući polustvor. Dok ovo pišem, odziva se iz kuhinje taj nesretni “Du hast!”

Iz kože bih iskočio!

Slovenka, –  jedva desetak dana u gradu, –  zaboravi već svoje mile, narodne pjesmice. Uz dragoga će zaboraviti i majku i njezine dobre savjete –  –

“Mein Liebechen was willst Du noch mehr?!” odziva se iz kuhinje. Idem, sve šepav, iz kuće –  –

.

ПЕАЧКА

Ме удри коњ, мора да лежам. Ќе поминат повеќе деновим, додека оздравам. Ќе умрам од досада. –  – Се презева. – Да сум барем оженет! –  – Се презевам во сон.

Тога слушам песна од кујната. Слушам.

Кујната на господарот е близу до мојата спална соба, така што слушам се што се слуша внатре. Тој глас сеуште не сум го чул, ќе има веројатно нова слугинка. Слушам. Пее словенски народни песнички, –  веројатно е дојдена од село. Пее тачни, мили песнички. Колку слатко се слуша!

Гласот и е чист како сребро, а мек како прв бакнеж. Не знам ни самиот, ѕошто ѕа таа девојка имам убави мисли. Тој глас може да извира само од врело срце. Само прекрасна уста може така слатко да пее. Само невина душа може да избира такви нежни песнички. Така слушав повеќе денови. Нејѕиното пеењне често беше слично на ѕвукот што га испуштат малите  птици – веројатно се сеќава на својот дом, на својата мајка…

По кратко време замолче. Место пеење, после вечерата, слушнав од кујната звукови од сабја и смеење. Повторно пееше. Меѓутоа што?

„Du hast Diamanten un Perlen“ („Ти имаш дијаманти и бисери„) –

Taa pee божји ден! Сега гласно, сега потивко, сега брзо, сега бавно, сега тажно, сега страствено, – kako  и е кога душата и бранува, меѓутоа постојано и постојано branuva,me\utoa postojano i postojano „Du hast“ („Ti imaš –“

На тоа веројанто ја научил нејзиниот милн – оној галамејќи со сабјата како изрод. Додека ово го пишувам од кујната се одзива тој несреќен „Du hast“ („Ти имаш„) –

Од кожа би излегол! Словенка, –  едва десет дена во градот, –  ги заборави своите мили народни песнички. Со милиотќе ги ѕаборави и својата мајка и и нејзините добри совети –  –

„Mein Liebchen was willst Du noch mehr?!“ („Љубов моја, што уште сакаш?!„) Се одзива од кујната. Си одам куцајќи од куќата.

Превод Зорица Петрова, кроатистика Б, 3. година

Zorica Petrov, treća godina kroatistike B studij, 2010.

Kod kuće

Djedi vaši rodiše se tudier,

Otci vaši rodiše se tudier,

I vi isti rodiste se tudier :

Za vas ljepše u svijetu neima.

Ivan Mažuranić

Stari moj grade, kako te ljubim ! Ti si mi i svojom burom i svojim morem i svojim kamenjem srcu prirasao!  –  Pod svakim kamenom leži koja mila uspomena,  –  ta   moje najmilije, uspomene i leže pod kamenom !  –  –  –

Ti si moja prava ljubav.

Ljubim Te,  – zato mi i jesi toli lijep!

Lubim te,  – zato mi i odlane uvijek u tvom krilu.

Kad odtisnem u more, kad krenem u polje, kad sjednem ispred kuće, – obsjenjuju me vesele slike mojega djetinstva.

Te me sli ke obskakuju, viču, vrte se i smiju, –  dok se i ja s njima u kolo ne uhvatim  –   – Lagano, lagano ! Odvikao sam kolu, veselju i sreći  –  –  – .

Nedjelja je. Svijet ide u crkvu. Sprijeda čopor vesele, čisto obučene dječice.

Kako poznati mi se vide!

Čini mi se da smo se jučer skupa igrali!

Bio sam od svih najvrtoglaviji.

–  –  –

Onaj mali vrgoljan je sigurno Petrov. Ona mala, ohola paunica biti će Milkina.

Djeca me znatiželjno gledaju, pitajuć se: tko sam?

Roditelji me njihovi prepoznavaju, pitaju za zdravlje i čude se kako sam visok  –  i miran. E da, ukrotilo me!  –  –

Sjednem. Prema meni puzi djetešce, po svih četirih. Moglo bi već i hodit, ali mu se puzanje prikladnijem vidi. Smiješi mi se!

Bože moj, čiji je to smijeh? I te crne, vesele oči sam već negdje vidio. Čije je to dijete? Pitat ću ga?

„Mali, k ako se ti zoveš ?“

–  „Mene mama jove.“

„ A kako te mama zove ?“

–  „Odi ćimo.“

Poljubio bih ga!

–         –  – Zašto ne može ta idila vječno trajati?!

Дома

Дедовците ваши тука се родени,

Татковците ваши тука се родени,

И вие исто така тука сте родени:

За вас поубаво во светот нема.

Иван Мажураниќ

Стар мој граду, колку те љубам ! Ти со својата бура и своето море и со своите камења ми се залепи за срце ! – Под секој камен лежи по еден мил спомен, – та и мојот најмилен, спомени и лежат под каменот !

Ти си моја прва љубав.

Те љубам, – затоа си ми толку убав !

Те љубам, – затоа и ми олеснува во твојата прегратка .

Кога нурнам во морето, кога тргнам во полето, кога седнам пред куќата – ме засенуваат весели слики, скокаат, викаат, се вртат и смеат, –  додека и јас со нив не се фатам во оро. –  –  –Полека, полека ! Се одвикнав од оро, веселба и среќа. –  –  –

Недела е. Светот оди во црква. Напред група луѓе се веселат, чисто облечени деца.

Ми се чинат познати.

Ми се чини дека вчера заедно се игравме.

Бев од сите најпалав.

–         –  –

Оној мал палавко сигурно е Петров. Онаа мала, пауница ќе биде Милкина. Децата љубопитно ме гледаат, се прашуваат: кој сум?

Нивните родители ме препознаваат, прашуваат за здравје и се чудат колку сум висок и мирен. Е да, ме смири.

Седнувам. Кон мене ползи детенце, на сите четири. Би можело веќе да оди, но ползењето му се чини поубаво. Ми се смее!

Боже мој, чија е таа насмевка ? И тие црни, весели очи веќе негде ги имам видено. Чие е ова дете ? Ќе го прашам ?

„Малечок, како се викаш?“

–        Мене мама ме ика.

„А како те мама вика?“

–        Дојди ваму .

–         –  – Би го бакнал! Зошто неможе оваа идила вечно да трае?!

Preveo Toni Stoševski 2010, student 3. godine kroatistike (B studij)

PLAĆA

Il est trop difficile de penser  noblement, quand on ne pens que pour vivre.

Rousseau, Les Confessions.

U duhu vidim pustu, siromašnu ulicu radničkog predgrađa.

Kad pogledaš mršava lica njezinih stanovnika, kad vidiš te uboge radnike upalih, trudnih očiju, kad vidiš tu sitnu dječicu, kako se po ulici – u istrošenim opravicama – igraju, – – ne bi rekao da si u Parizu.

Dakako, to nije raskošni i rastrošni Pariz, – nego gladno radničko predgrađe.

Pogledaj malo onu dječicu, kako se veselo igraju, cvrkutajuć i poskakujuć kano mali vrepci. – Ta vrebac i jest gamin među pticami!

Ta dječica još ne ćute i ne slute bijede, koja ih čeka. Kako su sretna!

Majčica ih s prozora gleda, ljuljajuć djetešce na ruci, – te je i ona sretna, bar za časak!

Kako mio je onaj mali, veseli deran, koji nasred ulice stojeć, – “bebici” dobacuje poljupce!

–       –   – Iznenada štropot kočije, –   –  konji lete, –  poplašili se!

Kočijaš viče, majka vrisne,  –  dijete stoji sred ulice, kano kamen. Izgubljeno je!  –  –

Taj tren skoči čovjek k djetetu i baci ga na stranu. Njega gurne konj, pade, i kolo mu pređe preko ruke. Slomljena je.

Susjedi se slete. Majka dijete ogleda –  – Čitavo je!

A osloboditelj?

Siromašni radnik, ide u bolnicu.

Radnici ga sažaljuju. “A što će mu ruke?” – osmjehnu se trpko, –, “tjedan dana sam već bez posla, – od jučer bez jela” –  –

–  –  –  U romanima se takova šta uvijek sretnije svršava. Oslobođeno dijete je ili grofovsko, ili bar izgubljeni sin onoga bogataša, komu su se konji poplašili. –  Osloboditelj bude opskrbljen za cijeli vijek.

A u životu? Čim da ga sirota plati, koja sama gladuje, da djecu nahrani?  – Plačuć mu se zahvaljuje. I suze su plaća…

НАПЛАТА
Во духот гледам пуста, сиромашна улица во работничкото предграѓе. Кога ќе ги погледнеш испиени лица на нејзинате станари, кога ќе ги погледнеш пропаднатите изморени очи на работниците, тешките очи, кога ќе ги видиш тие мали деца, како деца, како си играат по улицата, тако истошени –  не би реко дека си во Париз.

Скако тоа не е раскошен Париз, туку гладно (сиромашно) население, работничко предградѓе. Погледни ги само за малку оние деца, како си играат весело и жагорливо, викаат како мали врапчиња. –  Па врапчето е главно помеѓу птиците!

Па децата уште и незнаат, не ни сонуваат за таа беда која ги чека. Колку се само среќни!

Мајките ги гледаат од прозорците, лулајќи си ги малите деца во рацете, па и тие се среќни, барем за момент! Колку е мил оној малечкок, весело дете, кое стоејќи на сред улица „бабици„ праќа поздрави!

Одеднаш наближуба тропот од кочија, коњи надоаѓаат – се исплашија!

Кочијашот се дере, мајката вресна, а детето стои на сред улицата како каман.

Изгубено е!

Во тој момент човекот скокна на детето и го фрли на страна. Него го бутна коњот, падна, и тракалото му помина преку раката. Скрешна е. Соседите се стрчаа. Мајката го погледна детето – – Добро е!

А ослободителот?

Сиромашен работник. Оди во болница.

Работниците го сожалуваат. „Зошто ми си рацете? – се насмевна насила, – „една недела сум веќе без работа, а о вечера и без јадење.

Во романите е така, се се среќно завршува.

Ослободено дете или е аристократско, или барем изгубениот син на оној богаташ, на кого му се коњите исплашија. – Осободителот беше одбележан за цел живот.

А во животот? Со што да го плати сиромашната жена, која и самата гладува, само за децата да ги нахрани? Со плачење му се заблагодарува. И со солзите се наплатува…

PAR DISTANCE

Jesi li kada gledao kakav ples, a da nisi čuo svirke? Primjerice vis-à-vis sa prozora?

Kako ludi nam se čine plesači i plesačice! Kako se kreću, kano marionette! Smiješno nam se vidi,  ako se usta otvaraju i zatvaraju, a mi ne čujemo ni glasa. Koli je glupo istom lice, koje se smije, –  a mi ne znamo, zašto?

Ili si, recimo, u sobi.

Koli lud ti se čini smijeh, koji ti  –  s ulice  –  do ušiju dopire!

Pristupio si k prozoru.

Vidiš dva ozbiljna gospodina, kako se –  usred ceste –  razgovaraju. Kako smiješna ti se čini ta njihova ozbiljnost!

Jedan otvara i zatvara usne,  kano po taktu, –  mašući rukama po zraku. Drugi mu približio lijevo uho te pobožno sluša. Onda mijenjaju uloge.

Napokon se praštaju. Pružaju si ruke, klanjaju se i rastežu lice na ljubezan posmjeh. Onda se okrenu, te ide svaki svojim putem.

Najgluplji je onaj prelaz, što ga sada razabireš u licu, kako se naime čovjek sili, da bude ozbiljan: oči mu već mrko gledaju, a lice se još smijucka.

Obično se čovjek u tom trenutku ogleda, dali je tko opazio, –  da se on, sam idući, smije. I sam ćuti, kako bedasto izgleda.

–  –  –  U opće nam je sve  –  manje, više  – smiješno, čemu ne znamo uzroka.

Mnogim ljudima je i plač naroda smiješan, –  jer iz daleka gledaju. Vide suze, a ne znaju uzroka.

Pristupite bliže, gospodo, pak će vas proći smijeh!

НА ДИСТАНЦА

Дали некогаш си гледал некој танц, а да не си слушал музика?

Како луѓето ни се причинуваат како танчери и танчерки! Како се движат, како марионети! Ни изгледа смешно, како устите им се отвораат и затвораат, а ние не слушаме ни глас. Исто толку е глупаво ако истото тоа лице се смее, а ние не знаеме зошто?

Или пак да речеме дека си во соба.

Колку луда ти се чини смеата, која – од  улицата – ти допира до ушите.

Отиде до прозорецот.

Гледаш двајца озбилни господини, како  – на сред улица –  разговараат. Колку само ти е смешна, таа нивна озбилност!

Едниот ја отвора и ја затвора устата, како по такт, – мавтајќи со рацете по воздухот. А другиот, му го приближил левото уво, па внимателно слуша! А потоа си ги менуваат улогите.

Најпосле се збогуваат. Си пружаат раце, се клањаат и го растегаат лицето при љубезното насмевнување. Потоа се завртуваат и секој заминува по својот пат.

Нај глупав е оној премин, што сега го приметуваш во неговото лице, како на сила човекот да се труди да биде озбилен, а очите му гледаат намуртено, а лицето пак, се уште му се смешка.

Обично човек во тој момент се врти наоколу, да види дали некој го видел, како тој и понатаму се смее. И самиот молчи кога ќе види колку тоа бедно изгледа.

–       – – И воопшто, повеќе или помалку ни е смешно, она за што не ја знаеме причината.

За многу луѓе, и плачот на народот му е смешен, бидејќи  гледаат од страна. Гледаат солзи а не ја знаат причината за тие солзи.

Приближете се одблизу, господа, па смеата ќе ви пројде….

Превод Цветанка Нацева, кроатистика Б, 3. година

ALFRED

Tempora mutantur…

Poznavao sam Alfreda, doj je još sasvim običan čovjek bio, niti duhom niti tijelom osobit. Nitko se za nj’ brinuo nije.

Pak gle čuda! Danas je moj Alfred ideal svih odraslih djevojaka, željkovanje svih dobrih majčica!

Slušaj samo kako o njem govore, pak ćeš čuti, da je Alfred najljepši, najduhovitiji i najljubezniji u cijelome društvu.

„Ja sam uvijek govorila, Alfred je čovjek ženijalan“, –  zbori gospođa savjetnikovica, sretna majka dviju kćeri.

–  “A mogao bi još i plemić postati, ta dobra je roda”, –  prihvati neka šljivarka.

“Samo da nije tako ladan!” uzdahnut će neka “puno-ljetna” krasotica, –  “al se drži, ko da sve ženske mrzi”.

“Koli divan stas!”

“”Koli lijepi plavi brci!””

Riječju: ideal.

A kako i ne bi? Ta nedavno je baštinio od nekakvoga rođaka sto tisuća…

Ah tako!

Nego tako je bilo jučer, a danas? Slušaj!

“Ta ja sam uvijek govorila, Alfred je budala!” reče savjetnikovica.

–  “Prost seljak, što ćete?” puhnut će plemkinja prezirno.

“A s našom sobaricom se dopisivao”, –  oglasi se ona krasotica, koja ga jučer s ladnoće prekoravala.

“Drži se, ko da se je tinte napio!”

“”Mogao si je radije brke njom pocrniti!”” –  –  –

Za Boga, odkud ta nagla promjena? Da nije Alfred preko noći osiromašio? – Da nije možda kakovom zbirkom pjesama ogriješio dušu? –

Ni jedno ni drugo. Zaručio se!…

АЛФРЕД

Го запознав Алфред, кога беше обичен човек, особено ни духовит ни теловит. Никој за него, не се грижел.

Гледај чудо! Денес мој Алфред е идеален за сите возрасни девојки, поскакуван од сите добри мајки!

Слушај само како за него се зборува, ќе замолчиш, дека е Алфред најубав, најдуховит и најљубезен во целото друштво.

„Јас секогаш зборував, Алфред е женијален човек, – зборува госпоѓата советник, среќна мајка на две ќерки.

– „Може да стане и благородник, во тој род, – прифаќаше и некоја визба.

„Само да не е толку ладен!„ некој воздигнат, многу лесен красен, но се држи како да ги мрази сите жени.„

„Колку добар став!„

„„Колку убави плави мустаќи!„„

Со еден збор: идеален.

А како и не би бил? Неодамна заработил од некои роднини сто ињади…

Ах, така!

Но тоа беше вечера, а денес? Слушај!

„Тоа јас секогаш го зборував, Алфред е будала! – рече советничката.

– Прост селенец, што сакате? Ќе пукне проѕирното племе.

А со нашата собарка допишал, – се јавила онаа убавица која вечера ладно пререкувала.

Држи се, како да се пенкалото напило!

„Можел и порано да ги направи неговите мустаќи да поцрнат! – – –

До Бога, од каде таа нагла промена? –

Да не е Алфред преку ноќ осиромашен? Да не е можеби во некаква збирка песни е грешен во душата?

Ни едното ни другото. Се зарекол!…

Превод Адриана Јосева, кроатистика Б, 3. година, 2010.

Odgovori

Popunite niže tražene podatke ili kliknite na neku od ikona za prijavu:

WordPress.com Logo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš WordPress.com račun. Odjava / Izmijeni )

Twitter picture

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Twitter račun. Odjava / Izmijeni )

Facebook slika

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Facebook račun. Odjava / Izmijeni )

Google+ photo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Google+ račun. Odjava / Izmijeni )

Spajanje na %s


%d bloggers like this: