Razgovori

 
 
 
 
 
 
 

Hrvatski jezikoslovac Ivo Pranjković i Ljudmil Spasov (desno) na grobu Goce Delčeva u Skopju. Snimio u studenom 2009. Želimir Ciglar

RAZGOVOR: Prof. dr. Ljudmil Spasov, koordinator za hrvatski jezik i profesor makedonskog jezika na Filološkom fakultetu „Blaže Koneski“, 10. ožujka 2010. predstavio je na svom sveučilištu tri knjige na kojima je surađivao: „Konikovsko evanđelje“, „Poezija i proza moga kraja“ Krisante Jankule…   Predaje i makedonski jezik na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Utemeljio je studij čiste kroatistike prije dvije godine na Sveučilitu Svetog Ćirila i Metoda u Skopju.

O jeziku (makedonskom i hrvatskom) rode, da ti pojem!  

             Gospodine Spasov, zašto ste prije dvije godine osnovali kroatističku katedru u Makedoniji

SPASOV: Kada govorimo o katedri treba reći kako je osnovana studijska grupa kroatistika, što podrazumijeva da će diplomanti dobiti naslov diplomiranog filologa za  hrvatski jezik i književnost. Motiv za osnutak jest povezan s razvojem južne slavistike na Filološkom fakultetu «Blaže Koneski». Primjerice, s razvojem studija srpskog jezika i literature, slovenskog jezika i literature pa i hrvatskog jezika i književnosti. To je razlog. Drugi jest to što je hrvatska kultura bliska makedonskoj i razvoj naših kultura i religija vrlo su  slični. I danas se naša dva naroda gledaju s međusobnim simpatijama. Spomenimo samo primjer Toše Proeskog, koji je bio jedan od najpopularnijih pjevača u Republici Makedoniji, pa i u Hrvatskoj. Sve to zajedno čini dobru osnovu da se pokaže kako u nas postoji potreba za studijem hrvatskog jezika kao glavne studijske grupe —  kroatistike. I još jedan razlog jest to što je studij hrvatskog jezika kao južnoslavenskog i kao stranog jezika i prije osnutka kroatistike upisivalo mnogo studenata. 

            Koje su najveće teškoće i koji su planovi s tim studijem? 

SPASOV: Hrvatski jezik i literatura kao diplomski studij, kao jednopredmetna grupa nailazi na teškoće, ponajprije kadrovske prirode, no imamo već desetak godina, točnije 11 godina, stalnog lektora hrvatskog jezika, što znači da imamo veliku podršku znanstvenika i institucija hrvatske države, odnosno tamošnjeg Ministarstva znanosti. Želimo da obrazujemo i svoje jezikoslovce – kroatiste koji će potom voditi ovaj studij.  Оvako dobijamo podmladak. Književna je kroatistika u nas razvijena od osnutka fakulteta vremena, jer je starija hrvatska književnost bila ravnopravno zastupljena u sklopu južnoslavenske literature, no suvremena je književnost bila zasebna. Sada, zahvaljujući studiju hrvatske kroatistike, hrvatska se književnost u cjelini izdvojila, što je prirodno, kao posebna grupa.

              U posljednje ste vrijeme završili nekoliko velikih istraživanja i postigli velika otkrića. Upravo  je objavljena knjiga o dijalektološkom istraživanju makedonskih sela u Albaniji (Nova Gorica).

SPASOV: Jest, moja je temeljna vokacija suvremeni makedonski jezik i povijest makedonskog jezika, razvoj fonologije i gramatike makedonskog jezika, ali i povijest pisma makedonskog jezika. U tom smislu uistinu mogu reći kako je moje zanimanje široko. Do sada sam pisao o temama iz južnoslavenskih i slavenskih jezika ne obavljajući sva ta istraživanja zasebno, kao posebna područja makedonistike, kroatistike, polonistike, već sve to želim obuhvatiti kao jednu kulturnu cjelovitost, kao jednu zajednicu. I sada tako obavljam, recimo, kulturološka istraživanja u jugoistočnoj Europi. Pri tom uzimam u obzir i slavenski i praslavenski element. Takvo je istraživanje u Prespi, Donjoj Prespi u južnoj Albaniji obavljeno s osobitom pomnjom, jer je tamo sačuvano makedonsko naslijeđe u stopostotnom odnosu. No, istovremeno ti su stanovnici i državljani Republike Albanije, što znači da su postojala kulturna preplitanja između albanske kulture, južne grčke kulture, kao i makedonske kulture, a takva istraživanja uvijek donose izuzetno zanimljive rezultate. Ta su istraživanja, otisnuta u spomenutoj knjizi, važna i za povijest, no i za dijalektologiju makedonskog jezika, pa i šire.

 Godine 2008. objavili ste kapitalno djelo, riječ je o otkriću Konikovskog Evanđelja. Možete       li  ukratko objasniti važnost tog otkrića u Aleksandrijskoj biblioteci?  

SPASOV: Riječ je o projektu koji sam radio s kolegama iz Finske, ali i s kolegama iz Republike Makedonije. Riječ je o Konikovskom Evanđelju, praktično posrijedi je prvo otisnuto Evanđelje na narodnom makedonskom jeziku, no istovremeno to je i Evanđelje koje je napisano u dva stupca. Na lijevoj strani otisnut je prijevod Evanđelja na novogrčki ili narodni grčki jezik, a na desnoj je strani prijevod na makedonski jezik. Budući da je to prvo otisnuto Evanđelje na makedonskom jeziku, ustanovili smo da nije posrijedi samo jedan makedonski dijalekat, već je napravljena i stilizacija, miješanje dijalekata, upotrijebljen je naddijalekatski jezik, a to je početak standardizacije makedonskog jezika. U europskoj kulturi prijevodi Evanđelja praktički predstavljaju i početak jezika. Jasno, imamo staroslavenski prijevod, koji povezuje sve Slavene, razumije se i Makedonce, jer je nastao na temelju govora iz okolice Soluna. No, ovo Konikovsko Evanđelje je, možemo reći, početak suvremene makedonske literature, odnosno suvremenoga, književnog jezika.

                   Kako ste ustanovili vrijeme nastanka prijevoda? 

SPASOV: Riječ je o dva teksta, jedan je pisan rukom, jedan je otisnuti tekst. Otisnuti je tekst iz sredine 19. stoljeća, ali drugi tekst, pisan rukom, kažu naša istraživanja, iz druge je polovine 18. stoljeća. Na osnovnom tekstu, pisanom rukom, obavljeni su mnogi popravci, odnosno mnoge stilizacije, osobito Pavela Božigoropskog. On nije izravni prevoditelj, nego urednik, redaktor teksta ili jezični stilizator, odnosno njegove intervencije pokazuju njegovu ulogu u kulturnom procesu razvoja suvremene makedonske nacije.         

Razgovarao i preveo na hrvatski jezik Želimir Ciglar

 

 1. Господине Спасов зошто пред две години ја основавте кроатистичката катедра во Македонија? 

    СПАСОВ: Кога зборуваме за катедра треба да кажеме дека е основана студиска група – кроатистика што подразбира дека се добиваат основни дипломи за хрватски јазик и литература. Мотивот за такво основање е пред се поврзан со развојот на јужната славистика на овој факултет. На пример: српски јазик и литература, словенечки јазик и литература па и хрватски јазик и литература. Тоа е едниот мотив. А вториот дека хрватската култура е блиска култура на македонската и културните верски религии меѓу хрватскиот и македонскиот народ се многу блиски од минатото. И денес и едниот и другиот народ гледаат со една меѓусебна симпатија. Само да го споменам примерот со Тоше Проески, кој беше еден од најпопуларните пејачи во Р. Македонија, па и во Р. Хрватска. Се ова заедно претставува добра основа да се покаже дека кај нас е потребен уште еден студиум за хрватски јазик како основна група или кроатистика. И уште еден доказ дека краток е фактот дека хрватскиот јазик и како јужнословенски и како странски јазик го имаше и пред тоа со голем број на студенти.

 2. Кои се најголемите тешкотии и кои се плановите за тие студии?

СПАСОВ: Хрватски јазик и литература како дипломско студирање, како еднопредметна насока популарно кажано наидува на свои тешкотии пред се на кадровски тешкотии, но не сосема бидејќи ние имаме веќе десетина години односно веќе 11 постојан лектор по хрватски јазик овде што значи дека имаме една голема поддршка од науката и институциите на хрватската држава односно Министерството за наука. Ние сакаме пред се да развиеме и свои лингвисти – кроатисти кои што понатаму ќе го водат овој студиум. Кон таа насока правиме чекори за добивање на подмладок и тогаш навистина иднината на кроатистите станува многу поголема на лингвистичката кроатистика. Книжевната кроатистика е овде развиена уште од најстарите времиња бидејќи секогаш хрватската книжевност била застапена во рамките на јужнословенската литература, но современата книжевност била одделена. Но сега благодарејќи на студиумот на хрватската кроатистика, хрватската книжевност си е оделена што е природно како посебна група.

3. Вие направивте неколку големи истражувања во последно време, но најново е она во Албанија, во домот во еден македонски крај, Нова Горица, па неколку збора околу тоа… 

СПАСОВ: Да, мојата единствена локација е современиот македонски јазик и историјата на македонскиот јазик, историјата на фонологијата и на граматиката на македонскиот јазик, но и историјата на писмениот мак.јазик, а современиот јазик тоа е фонологија. Во таа смисла можам да кажам дека навистина мојот интерес е поширок, но секогаш сум се интересирал и сум пишувал на тема на јужнословенски јазици и на тема на западно словенски јазици, така што сите овие истражувања не ги изделувам како посебни иако тоа се посебни области македонистика, кроатистика, полонистика, мо ги сфаќам како една културна целовитост односно заедница. И сега да речеме истражување на културните настани во Југоисточна Европа. Притоа го земам во предвид и словенскиот елемент но и несловенскиот. Токму истражувањето во Преспа, Долна Преспа во Јужна Албанија се особен предизвик зошто таму е задржано македонското насление во 100% сосема, но истовремено тие се соседи и се државјани на Р. Албанија, што значи дека постојат едни културни преплетувања меѓу албанската култура но јужната и грчката култура, како и македонската а таквите истражувања секогаш доведуваат до многу интересни резултати. Овие истражувања се важни во последната книга и за историјата но и за дијалектологијата на македонскиот јазик и пошироко.

4. Вие во изминатата година објавивте едно капитално дело, па кажете ми колку Ви е важно студентите да знаат барем малку за ова дело, со оглед на тоа колку треба да знаат повеќе?

СПАСОВ: Значи еден претходен предизвик кој што го работев со колегите од Финска, но и со колегите од Р. Македонија, од овде, а тоа е Кониковското Евангелие, кое што е практички првото печатено Евангелие на народен македонски јазик, но истовремено и Евангелие во кое што е пишувано во два столпца. На левата страна се наоѓа ново грчки или народен грчки, а на другата (десната) страна на македонски јазик. Бидејќи претставува прво печатено Евангелие на македонскиот јазик тоа не е пишувано само на еден дијалект туку е направена стилизација, мешање на дијалекти, употребен е наддијалектен јазик, а тоа претставува почеток на стандардизацијата на македонскиот јазик. Во европската култура евангелиските преводи фактички го означуваат почетокот на јазикот. Па иако ние го имаме старословенскиот превод кој што ги поврзува сите Словени, се разбира и Македонците бидејќи е настанат во говорот на околината на Солун. Ова Кониковско Евангелие можеме да кажеме дека е почеток на современиот македонски литературен, односно стар, книжевен јазик.

5. Како знаевте за кое време станува збор?

СПАСОВ: Се работи за два текста, текст пишуван со рака и печатен текст. Печатениот е од средината на 19 век, додека првиот пишуван со рака нашите истражувања покажаа дека е од втората половина на 18 век. Меѓутоа на основниот текст пишуван со рака, ние гледаме многу поправки односно многу стилизации, постојано на Павел Божигропски, покажува дека Павел Божигропски не е директниот преведувач, но е уредник, редактор на текстот или јазичен стилизатор, односно ја покажува неговата улога во културниот процес на развивање на современата македонска нација.

Pitanja prevela na makedonski jezik i s vrpce otipkala Renata Kralevska, studentica 2. godine kroatistike

Prof. dr. Ljudmil Spasov, makedonski jezikoslovac. Snimio Želimir Ciglar

Odgovori

Popunite niže tražene podatke ili kliknite na neku od ikona za prijavu:

WordPress.com Logo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš WordPress.com račun. Odjava / Izmijeni )

Twitter picture

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Twitter račun. Odjava / Izmijeni )

Facebook slika

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Facebook račun. Odjava / Izmijeni )

Google+ photo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Google+ račun. Odjava / Izmijeni )

Spajanje na %s


%d bloggers like this: