Venko Andonovski

Venko Andonovski (1964), profesor hrvatske književnosti

Venko Andonovski (1964), profesor hrvatske književnosti

ВЕШТЕРКА

(Роман во сурова состојба или: тетратката на еден писател)

***Предупредуваwе: не е за лица под онолку години колку што се потребни за да се сфати смислата на огнот и ракуваwето со него

Култура, 2005

Во Европа, од X до XВИИИ век изгорени се на клада меѓу четвртина и половина милион жени, под обвинение дека се вештерки и дека склучиле сојуз со џаволот, односно дека комуницирале сексуално со него. Станува збор за еден од најголемите геноциди во историјата на човештвото до сега: геноцид на машкиот врз женскиот род, за што ретко кој сака да зборува дури и денес. За овој злостор во библиотеките постои само скромна номенклатура на инаку богатата библиографија, под симптоматичната правна формулација: импотентио еx малефицио…

(…)

И гледа таа: црни чевли во бавен ритам полека наближуваат кон нејзиното лице. Затреперува, легната на стомакот и со брадичето припиена на подот. Врвот од десниотчевел го допира носето. Замижува. Човекот чиј yвонлив глас го слушаше до пред малку клекнува под штицата на која некогаш се ставале вреќите со брашно. “Боже, можно ли е да се вљубиш во гласот на својот xелат?” си мисли улаво во злокобен, на предавство и поплена склон час. “Можно ли е во глас да се вљубиш, и дали гласот е човекот, и дали уште – смртта не е само глас, неговиот глас, yвонлив глас облежен во црни чевли?”, си мисли таа милострасна улавица, на љубов си мисли во престмртен и зол час. И потем го крева погледот, за да го види она што не се гледа, оти нема лика: гласот.

Погледите им се судираат ко копје и штит.

Гледа таа: човек, духовник ама силен телесно, со зелени очи како море од искони, убав, со брада посрмена, четириесетгодишен негде, со благи црти на лицето, а лицето е мапа на закопаното богатство во телото, душата: блага, учена и истрадана, мапа со благи падинки, долинки и зрели сончеви винороди со бразди и мудри, мирни, спокојни реки кои некогаш биле брзи и немирни поточиња.

Гледа тој: девојка убава како буква, млада, дваесет и четири, петгодишна ли едвај, со страсно тело на жена, црвенокоса и кадрава, понижена, парталава, но убава како чиста квинта од бел прозрачен псалм, со очи од вжарен древен јаглен сотворени и {ирум отворени, со триаголно развлечено усте во кое смрзнал глувонем крик и со зашилено брадиче. Како свиено, исплашено, претепано животно дише испрекинато во претсмртен страв и гледа во него.

Но за сето тоа време додека се случуваше тоа, Папа и Јована воопшто и не мислеа на романот. Него го гледаа како нешто што останало зад прагот, откако ја минаа онаа врата на смртта и љубовта. Тие, едноставно, веќе не гледаа на земјата: нивниот телескоп беше постојано свртен кон небесните нешта. Кога не гледаа yвезди, лежеа на една ливада на Скопска Црна Гора која ја викаа “покривот на светот” и гледаа со часови како поминуваат облаци.

(…)

Во Скопје стана мода јаболката да се сечат одопаку: не надол`но, туку попречно. Така секојдневно се раѓаа нови yвезди на земјата и нови љубовни парови кои се почесто се состануваа во природа, крај воденички и на висорамнини. Еден колумнист кој постојано пишуваше за Скопје и неговата изгубена душа, напиша дека се вратила пасторалната димензија на љубовта кај младите Скопјани и дека тоа го прави градот топол и пријатен: го претвора “од социофугален во социопетален простор”.

Најубавото нешто се случи сепак со русокосата. Замина на преглед кај гинекологот што сите на подбишега го викаа “Терзија”. Добиваше некаква хормонална терапија, но почна да добива и писма во поштенското сандаче. Анонимни, љубовни и авантуристички, во кои & се даваа чудни задаќи: на пример, да помине во точно определено време на точно определено место во градот, и доколку & се допаѓаат писмата и сака уште да ги добива, случајно да испушти шамиче, кое другиот ден ќе & биде вратено во поштенското сандаче. Секојдневно, и по жица и безжично & реферираше на Црвенокосата {то се случува. Најупотребуван збор во тие извештаи од дописната школа на љубовта и страста беше: “Леле”. Таа авантура уште не е завршена, затоа што русокосата се наоѓа во страшна дилема: Терзијата се допаѓа, речиси е вљубена во него (знае дека и таа нему му се допаѓа), но не смее да го повлече првиот чекор заради оној анонимниот кој испраша писма: изгледа дека во тој случај ќе го изневери. Од друга страна, вели дека е невозможно, таа, бедница, да има право да се надева дека пишувачот на писмата и Терзијата се една иста личност, и дека тоа само Благиот Бог може така да го нареди; ако сепак е така, ако имплицитниот и реалниот qубовник се сепак една иста ли~ност, тога{ }е ~ека тој прв да се открие, оти ако таа го нападне, тогаш тој за неа може да помисли дека е “лесна женска” на која ништо не значат тие љубовни писма, оти еве, иако редовно ги добива, сепак го напаѓа својот гинеколог!

Во секој случај, мажите во Скопје научија добра лекција: дека најкршливата работа на светот треба добро да се чува. И уште нешто: дека многу малку треба секој да ја најде својата прашинка среќа. Дека многу малку треба од секој ден да се сочини – убав ребус. И дека треба да се одлага решението колку што е можно подолго.

Во тоа одлагање е вистинското задоволство, светлината на скриената ѕвезда во јаболкото.

***

Ете, се е тука, читателу мој, читателке.

Ова е роман во сурова состојба. Незготвен. Всушност, ова е само рецепт за роман. Рецепт за преповедање, талент што (така велат роднините) сум го наследил од Слоботка, красотицата од Штип.

Врз рецептот сум наслагал состојки, продукти без ред, некои дури и неотпакувани: крваво месо, егзотични афродизијачки зачини, зеленчук, рузмарин, босилек, алоја, нане, цимет, разни други мириси, дури и многу олово има, оти на хартијата стои отпечатено името на месарницата од која е купено месото, многу романтичен кромид што ги насолзува очите, босилек и смил против нечестивиот (добри се и за варење) и што ли уште не. И оган има, за фламбираwе. И две тенxериwа дури: едното за едното, другото за другото јадење. Тие две се спојуваат како сос и цврста храна. Можат и едно без друго, ама заедно се подобри.

Се е тука, само нема роман. Се е некако двокомпонентно, како и џаволот да замешал прсти во сето ова, како да нема само еден газда овде! Романот никогаш и нема да го напишам. Кога подобро ќе размислам, роман и не се пишува. Можеби роман само се запишува. С# е тука, а нема ништо. И животот е таков: с# ти е пред нос, и состојките, и рецептот, ама сам ќе си зготвиш. С# е тука, и јас знам дека и романот е тука, само треба да се отфрли ненужното, хартиената обвивка, ципата од месото, најнежните влакненца од морковот, шушкавата слама во која се крие јатката на кромидот. Се е тука ама недостига животот.

Од утре ќе почнам да го допирам светот. Да ја пишувам мојата приказна од мириси, звуци, бои и допири, не од Гутенберговски слова. Конечно, ќе соберам сила и ќе & се јавам на Црвенокосата. Сам ќе отидам, да & ја потпишам книгата и да пробам да & објаснам дека, без да знае, ми помогна.

Да напишам нов роман, а можеби и нов живот. Оти време е да ја отворам Вратата и да го пречекорам Прагот. Да скокнам од кориците на книгите во светот.

Knjiga je nedavno doživjela i peto izdanje, prodana je u 10 tisuća primjeraka.

Knjiga je nedavno doživjela i peto izdanje, prodana je u 10 tisuća primjeraka.

VJEŠTICA

(Roman s okrutnim sastojcima ili: tetralogija jednog pisca)

***Upozorenje: nije za osobe s manje godina od onoliko koliko je nužno da se shvati smisao ognja i smisao rukovanja s njim.

Kultura, 2005.

U Europi je, od 10. do 18. stoljeća spaljeno, nagađa se, između četvrt milijuna i milijun žena, pod optužbama da su vještice i da su sklopile savez s vragom, odnosno da su s njim seksualno općile. Riječ je o jednom od najvećih genocida u ljudskoj povijesti do sada: o genocidu muškog nad ženskim rodom, o čemu malo tko voli govoriti i danas. O ovom zločinu postoje u knjižnicama samo skromne reference bogate bibliografije, pod simptomatičnom pravnom formulacijom: impotento ex maleficio…

(…)

I gleda ona: crne čizme ujednačenim se ritmom polako približuju njenu licu. Zatreperi, leži na trbuhu bradom pripijena uz pod. Vrh desne čizme dodiruje joj nos. Zažmiri. Čovjek, čiji je zvonak glas slušala do malo čas, klekne pod klupu na koju se nekoć stavljahu vreće s brašnom.

„Bože, je li moguće da se zaljubiš u glas svoga krvnika?“, misli si ludo u zlokoban, izdajstvu i pljački sklonu trenutku. „Je li moguće u glas da se zaljubiš, i je li glas čovjek, ili još – samo smrt nije samo glas, njegov glas, zavodljiv glas obilježen crnim čizmama?“, misli si ta sladostrasna ludica, na ljubav si misli u smrtnom i zlom času“. I potom pogledom krene, da vidi ono što se ne gleda, ono što nema lika: glas.

Pogledi im se sudariše kao koplje i štit.

Gleda ona: čovjek, duhovnik ali tjelesno golem, zelenih očiju kao more istočno, lijep, s bradom srebrom prošarano, četrdesetogodišnjak, otprilike, blagih crta lica, a lice je mapa zakopana blaga u tijelu, duša: blaga, učena i iskusna, mapa s blagim padinama, dolinama i zrelim sunčanim vinogradima s obrazima i mudrim, mirnim, spokojnim rijekama koje nekoć bjehu brzi i nemirni potočići.

Gleda on: djevojka lijepa kao slovo, mlada, dvadeset i četiri, pet  jedva, sa stranim tijelom žene, crvenokose i rusave, ponižene, orobljene, no lijepe  kao čista knjiga bijelog, prozračnog psalma, očiju užarenog ugljevlja, zatvorenih i širom rastvorenih, u trokut razvučenih usana u kojima se smrznuo gluhonijem krik i šiljate bradice. Kako savijeno, uplašeno, prebijeno živahno diše isprekidano u smrtnoj stravi i gleda u njega.

(…)

No za sve to vrijeme, dok se to događalo, Papa i Jovana uopće ne mišljahu na roman. Nego ga gleda kao nešto što je ostalo pred pragom, otkako je prošla kroz ona vrata ljubavi i smrti. Oni, jednostavno, više ne gledaju na zemlju: život bješe teleskop postojano okrenut prema nečem nebeskom. Kad gledahu zvijezde, ležahu na jednoj livadi na skopskoj Crnoj Gori koja se zove „pokrov svijeta“ i gledahu satima kako teku oblaci.

U Skopju se stade moja jabuka prisjećati od početka: ne nadugo, nego prečicom. Tako se svakodnevno rađaju nove zvijezde na zemlji i novi ljubavni parovi koji se često sastaju u prirodi, kraj vodenica i na visoravnima. Jedan kolumnist koji redovno pisaše za Skopje i njegovu izgubljenu dušu, napisa kako se vratila pastoralna dimenzija ljubavi mladih skopljanaca i da je to pravi grad, topao i prijateljski: i pretvara ga „od sociocentrifugalnog u sociocentripetalan prostor“.

Najljepše se, ipak, dogodi crvenokosoj. Pođe na pregled ginekologu kojeg svi podrugljivo zovu „Terzija“ („Krojač“). Dobijala je hormonalnu terapiju, no počela je da dobija i pisma u poštanski sandučić. Anonimna, ljubavna i pustolovna, u kojima joj se davahu čudne zadaće: primjerice, da dođe u točno određeno vrijeme na točno određeno mjesto u gradu, i ako joj se sviđaju pisma i želi da ih i dalje dobija, neka slučajno ispusti narukvicu, koja će joj sutradan biti vraćena u poštanski sandučić. Svakodnevno, žicom i bežično govoraše Crvenokosa što joj se događa. Najkorištenija riječ u tim izvještajima dopisne škole ljubavi i strasti bješe: „Lele“. Ta pustolovina još nije završena, zato što rusokosa bijaše u strašnoj dilemi: Terzija joj se sviđao, rekli bismo bila je zaljubljena u njega (znala je da se i ona njemu sviđa), no ne smije da povuče prvi potez zbog onog anonimnog koji joj šalje pisma: i osjeća da će ga u tom slučaju iznevjeriti. S druge strane, kaže da je nemoguća, ona, bijednica, da ima pravo da se nada da je pismopisac i Terzija jedna te ista osoba, i da sam Dragi Bog može to tako urediti; ako je ipak tako, ako su  implicitni i stvarni ljubavnik jedna osoba, e u tom će slučaju čekati da se on prvi otkrije, jer ako ga ona napadne, on može za nju pomisliti kako je „laka žena“ kojoj ništa ne znače ta ljubavna pisma, i tako, iako ih redovno dobija, ipak napada svoga ginekologa!

U svakom slučaju, skopski muževi naučiše dobru lekciju: da se najkrhkija stvarčica na svijetu dobro mora čuvati. I još nešto: da jako malo treba svakome da nađe svoje zrnce sreće. Da jako malo treba od svakog dana da sa sačini – lijep rebus. I da treba da se odlaže rješenje što je duže moguće.

U tom odlaganju istinsko je zadovoljstvo, svjetlost skrivene zvijezde u jabuci.

***Evo, sve je tu, čitatelju moj, čitateljice.

Ovo je roman s okrutnim sastojcima. Nekuhan. U biti, ovo je samo recept za roman. Recept za pripovijedanje, dar što sam ga (tako kažu roditelji) naslijedio od Slobotke, štipske ljepotice.

Uz recept naslagao sam satojke, produkte bez reda, neki su, čak, i neraspakirani: krvavo meso, egzotični afrodizijački začini, zelenjava, ružmarin, bosiljak, aloa, menta, cimet, razni drugi mirisi, čak i olova ima puno, njime je na papiru otisnuto ime mesarice kod koje je meso kupljeno, vrlo romantičan   luk koji rasuzi oči, bosiljak i smilje protiv nečastivog (dobri su i za kuhanje), i što još sve ne. I vatre ima, za flambiranje. I dvije posude čak: jedna za jedno, druga za drugo jelo. Ta se dva jela spajajo kao umak i čvrsta hrana. Mogu jedno bez drugog, ali zajedno su najbolji.

Sve je tu, samo romana nema. Sve je nekako dvokomponentno, kao da je i vrag umiješao svoje prste u sve to, kao da nema samo jednoga gazde ovdje! Nikad roman i napisati neću. Ako dobro razmislim, roman se i ne piše. Moguće je da se roman samo zapisuje. Sve je tu, no ničeg nema. I život je takav: sve ti je pred nosom, a i sastojci, i recepti, ali sam ćeš zgotoviti. Sve je tu, i ja znam da je i roman ovdje, samo treba da se odreže ono što nije nužno, papirnati omot, salo od mesa, najnježnija vlakna od  mrkve, šuškava slama u kojojoj se krije glavica luka. Sve je tu, ali ne sustiže život.

O sutra ću početi da dopirem do svijeta. Da pišem svoju priču od mirisa, zvukova, boja i dodira, ne od Gutenbergovih slova.

naposljetku, skupit ću snagu i javit ću se Crvenokosoj.  Sam ću otići da joj potpišem knjigu i da joj pokušam objasniti da mi je, iako ne znajući, pomogla.

Da napišem nov roman, a možda i nov život.  Sad je vrijeme da otvorim Vrata i da prekoračim Prag.  Da skoknem iz  korica knjiga u svijet.

Venko Andonovski

Preveo Želimir Ciglar, 2. prosinca, 2010.

2 komentara dana “Venko Andonovski”

  1. Dimitar Says:

    Dal postoji hrvatski prijevod te knjige i gdje se moze naci? Zahvalan bi bio ukoliko mi odgovorite i na pitanje dal ima bilo sto prevjedeno od ovog autora na hrvatskom jeziku?
    Unaprijed zahvaljujem.
    Dimitar


Odgovori

Popunite niže tražene podatke ili kliknite na neku od ikona za prijavu:

WordPress.com Logo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš WordPress.com račun. Odjava / Izmijeni )

Twitter picture

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Twitter račun. Odjava / Izmijeni )

Facebook slika

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Facebook račun. Odjava / Izmijeni )

Google+ photo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Google+ račun. Odjava / Izmijeni )

Spajanje na %s


%d bloggers like this: